Öğrenme, bilgiyi otomatik olarak sıralı bir şekilde öğrencilerin
kafasına boşaltmak değildir.
Öğrenme; öğrencilerin fikri katılımı ve uygulamasını gerektirir.
Kendi başına açıklama ve gösterim uzun süreli öğrenmeyi sağlamaz.
Yalnızca aktif öğrenme bunu sağlayacaktır.
Ne yapılırsa aktif öğrenme gerçekleşir?
Öğrenme etkin olduğunda, Işin çoğunu öğrenciler yapar.
Beyinlerini kullanırlar, fikirleri dönüştürürler, problemleri çözerler ve ne öğrendiler
ise uygularlar.
Aktif Öğrenme hızlıdır, eğlencelidir, destekleyicidir ve çekicidir.
Öğrenci sıklıkla sırasından uzakta, hareketli ve yüksek sesle düşünür.
Öğrenme neden aktif olmalıdır?
Bir şeyi iyi öğrenmek için; Onu Duymak, Görmek, Onunla ilgili sorular sormak,
Onunla ilgili olarak başkaları ile görüş alış verişinde bulunmak gerekir.
Bütün bu eylemler yapmak demektir. Biliyoruz ki, öğrenciler en iyi yaparak öğrenirler.
O halde; sınıfınızı canlandırarak, öğrencilerinizi neşelendirerek,
ferahlatarak, öğrenmeyi aktif duruma getirmemiz gerekmektedir.
Bu amaçla ilk olarak öğrenmenin nasıl gerçekleştiğini anlamamız gerekmektedir.
NASIL ÖĞRENİYORUZ?
Yaklaşık 2400 yıl önce Konfiçyus söylemiştir ki;
Ne duyduysam, unuttum.
Ne görürsem, hatırlarım.
Ne yaparsam, anlarım.
Konfiçyus”un bu söylemini aktif öğrenmeye uyarlayacak olursak diyebiliriz
ki;
Ne duyduysam unuttum.
Ne duyar ve görürsem, birazcık hatırlarım.
Ne duyar, görür ve onunla ilgili soru sorar veya birisi ile tartışırsam,
anlamaya başlarım.
Ne duyar, görür, tartışır ve yaparsam, bilgi ve beceri kazanırım.
Başkasına ne öğretirsem, iyice öğrenirim.
Insanların duyduklarını unutmalarının birçok nedeni vardır. Bunlardan en
önemlisi, öğretmenin konuşma hızı ile öğrencilerin dinleme hızı arasındaki
farklılıktır.
Çoğu öğretmen dakikada yaklaşık olarak l00-200 kelime kullanarak konuşmaktadır.
Öğrenciler bu kelimelerin ne kadarını duymaktadırlar? Bu onların nasıl
dinlediklerine bağlıdır. Öğrenciler, bütün dikkatleri ile dakikada 50 veya 100
kelime dinleyebilmektedirler.
Bu, onların ancak öğretmenin söylediklerinin yarısını dinleyebildikleri anlamına
gelmektedir. Bu nedenle öğrenciler dinlerken daha çok düşünmektedirler. Öğrenciler
çoğunlukla, dinledikleri konu ilginç gelse bile dikkatlerini sürekli dinleme
üzerinde toplayamamaktadırlar.
Sürekli bir zaman dilimi içerisinde öğretmen konuşmasını yavaşlattığı taktirde
de öğrenciler sıkılmakta veya zihinleri dağılmaktadır.
Ayrıca yapılan araştırmalar göstermektedir ki, öğrenciler ilk 10 dakikada
dikkatlerini %70 oranında toplayabildikleri halde bu oran son l0 dakikada
%20″ye düşmektedir. (McKeachie, l986).
Görüldüğü gibi, anlatılan konu ne kadar ilgi çekici olursa olsun, öğrenciler ne
kadar dikkatli dinlerlerse dinlesinler ve öğretmen bilgiyi ne kadar sıralı ve
yavaş anlatırlarsa anlatsın dinleyerek öğrenme sınırlı kalmaktadır. Üstelik öğrenciler
pasif öğretilen olarak kalmakta ve potansiyellerini kendi öğrenmeleri için
devreye sokamamaktadırlar. Bu durumda da aktif öğrenme gerçekleşmektedir.
Aktif öğrenmenin gerçekleşemediği anlatım yönteminin sürekli olarak kullanılmasının
ortaya çıkardığı sorunlar,
“Işbirlikli Eğitim” (cooperative educatioıı) hareketinin öncülerinden
olan Karl Smith ile David ve Roger Johnson tarafından aşağıdaki şekilde
belirtilmektedir (Johnson, Johnson ve Smith,1991).
Öğrencilerin dikkati her geçen dakika azalmaktadır.
Sadece dinleyerek öğrenen öğrencilere hitap etmektedir.
Ezbere öğrenmeyi desteklemektedir.
Bütün öğrencilerin aynı bilgiye ihtiyaç duyduğu ve hepsinin aynı hızda öğrendiği
varsayımına dayanmaktadır.
Öğrencilerin hoşuna gitmemektedir.
Anlatıma görsel unsurların eklenmesi, akılda kalıcılığı %14″ten %38,e
yükseltmektedir (Pike,1989). Bir resmin bin kelimeye eşit olduğu söyleminin
abartılı bir anlatım olduğu düşünülse bile, resim kullanılarak yapılan anlatım
sadece kelimeler kullanılarak yapılan anlatımdan üç kat daha fazla etkilidir.
Öğretim sürecinde bilgi aktarılırken hem görsel hem de işitsel unsurlar
birlikte kullanılırsa, daha fazla sayıdaki öğrencinin öğrenmesine yardımcı
olunacaktır. Yine de unutmamak gerekir ki bir şeyi görmek ve dinlemek onu öğrenmeye
yetmez
BEYIN NASIL ÇALIŞIR?
Beynimiz, bir ses kaydedici teyp veya görüntü kaydedici video gibi çalışmaz.
Gelen bilgiler sürekli olarak beyin tarafından sorgulanır.
Beynimiz aşağıdaki soruları sorarak gelen bilgiyi sorgular:
Bu bilgiyi daha önce duydum mu? veya gördüm mü?
Bu bilgi nereye uyar?
Bununla ne yapabilirim?
Bu bilgiyi dün, geçen ay veya geçen yıl duyduğum düşünce ile aynı olduğunu farz
edebilir miyim?
Beyin sadece bilgiyi almaz onu işler. Beynimiz bir bakıma bilgisayar gibi çalışır.
Onu bir bilgisayar gibi kullanırız.
Şüphesiz ki bilgisayarın çalışması için ilk olarak onun açılması gerekir. Öğrenme
pasif olduğunda beyin kapalıdır.
Ayrıca, bilgisayara veri girmek ve girilen verileri kullanması için doğru bir
yazılıma (software) ihtiyacı vardır. Bilgisayar gibi beynimizde, aldığımız yeni
bilgi ise önceki bilgilerimiz arasında bir bağlantı kurmaya ihtiyaç duyar. Öğrenme
pasif olduğunda beynimiz bu bağlantıyı kuramaz.
Son olarak, bilgisayarın girilen verileri daha sonra kullanabilmesi için onları
saklaması yani kaydetmesi gerekir. Beynimizin de aynı işlemi yapması gerekir.
Beynimizin hafızaya kaydetmesi için yeni bilgiyi,
Test etmesi, Özetlemesi veya başkalarına açıklaması gerekir.
Öğrenme pasif olduğunda beynimiz yeni bilgiyi kaydedemez. Eğer aldığımız yeni
bilgiyi başkaları ile tartışırsak ve onunla ilgili çeşitli sorular sorarsak,
beynimiz etkili bir şekilde bilgiyi işler. Daha iyi öğreniriz.
Eğer öğrenciler aşağıda belirtilenleri yaparlarsa daha iyi öğrenirler (John
Holt” 1967);
Bilgiyi kendi kelimeleri ile yeniden ifadelendirmek. Örneklendirmek.
Çeşitli biçimlerinin ve durumlarının neler olduğunu ayırt etmek.
Bilgi ile diğer faktörler ve fikirler arasında bağlantı kurmak.
Bilgiyi çeşitli biçimlerde kullanmak.
Bazı sonuçlarını önceden görmek.
Bilginin karşıtını veya tersini ifadelendirmek.
Şüphesiz ki öğrenmek yeni bilgileri bir şekilde ezberlemek değildir.
Ezberlediklerimiz çoğunlukla birkaç saat içinde unutulur. Öğrenmek bilgiyi bir
bütün olarak yutmak değil, çiğnemektir.
Öğretmen, öğrencilerinin yerine onların beyinlerinde, bilgiyi işleyemez ama
onların bu işi yapmalarını kolaylaştıracak etkinlikleri düzenleyebilir.
Örneğin; öğrencilere yeni bilgiyi , birbirleri ile tartışma fırsatı vererek,
yeni bilgi ile ilgili olarak hem kendisine hem de diğer öğrencilere soru sorma
yolunu açarak, uygulatarak ve hatta bir başkasına öğretme fırsatı yaratarak öğrenmeye
rehberlik yapabilir.
Ayrıca belirtmek gerekir ki, öğrenme kısa süreli bir olay değildir. Bir zaman
dilimi içerisinde belirli aşamalarla gerçekleşir. Bu süreçte sadece tekrar
yetmez. Örneğin matematik gibi soyut konuların öğrenilmesinde somut araçları
kullanmak ve günlük yaşamla bağlantılı örnekler vermek gerekir. Bütün bunlar öğretmenin
başrolü oynadığı öğrencinin ise pasif tutulduğu ortamda olmaz. Öğrenme, öğrencinin
kendi öğrenmesinde başrolü oynaması ile gerçekleşecektir. Öğrenme aktif olduğunda,
Öğrenci bir şeyler ister. Sorulara cevap vermek ister, Bir problemi çözmek için
bilgiler ister, Bir işi yapabilmek için yol bulmaya çalışır.
Özetle aktif öğrenmede öğrenci; arar, sorar, sorgular.
Şimdi de Öğrenme üzerine yapılmış bir deneyi inceleyelim
ÖĞRENME ÜZERINE BIR DENEY
Bu küçük deneyi veya geliştirilecek bir benzerinin öğrencilere uygulanması ile
öğrenmenin nasıl gerçekleştiği konusuna giriş yapılabilir. Ikinci sınıf öğrencileri
arasında öğrenme üzerine yapılmış bir deneyde aşağıdaki adımlar izlenmiş ve
sonuç alınmıştır.
UYGULAMA ADIMLARI
Öğretmen tahtaya aşağıdaki işlemleri yazar ;
Öğrenciler tahtadaki işlemleri defterlerine yazarken; Öğretmen sözlü olarak
“çıkartma işlemine başlamadan önce tahtadaki işlemleri büyükten küçüğe
yeniden sıralayın” talimatını verir.
Öğrenciler işlemi tamamlayıp cevapların kontrolüne geçildiğinde Öğretmen, sözlü
olarak vermiş olduğu “-işlemlerin büyükten küçüğe yeniden sıralanması”
talimatının öğrencilerin çoğu tarafından anlaşılmamış olduğunu görür.
Sonuç :
Bu olayda öğrenciler, aynı anda görsel ve işitsel olmak üzere iki farklı türde
duyumsal girdi almışlardır. Öğrencilerin aynı anda iki farklı türden duyumsal
girdiyi kısa süreli hafızaya kaydetme potansiyelleri olmasına rağmen, o sırada
tahtada gördükleri işlemleri defterlerine yazmakta oldukları için öğretmenin
sözlü olarak verdiği talimat, öğrenciler tarafından kısa süreli hafızada işleme
sokulamamıştır. Bu durumun sonucu olarak da, öğretmenin talimatı anlaşılamamış
ve yerine getirilememiştir.
DIKKAT! Çoğu insan özellikle de çocuklar, iki farklı kaynaktan gelen duyumsal
girdileri aynı anda işlemezler.
ÇÖZÜM :
Oldukça basit. Öğretmen. öğrencileri tahtadaki işlemi defterlerine geçirinceye
kadar bekleyecek ondan sonra ikinci talimatı verecektir.
