STRESLE BAŞETME VE PROBLEM ÇÖZMEDE GÜÇLENELİM
KENDİ KENDİNE OLUMLU DİYALOG
1.Stres yaratan bir problemle karşı karşıya olduğumuzda, problemin çözümüne
geçmeden önce, kendimizi cesaretlendirelim;
“Dünyanın sonu değil ya!” “Her inişin bir çıkışı vardır.”
gibi cümleler buna yardımcı olabilir.
2. Problem çözümünde izleyeceğimiz yol;
A. Problemi saptama,
B. Seçenekleri
gözden geçirme,
C. Bir çözüm
yöntemini seçme,
D. Eyleme geçme,
E. Sonuçları değerlendirme.
Problemin çözümüne geçmeden, bazı sorulara yanıt aramak çözümde yardımcı
olabilir. Kesin yanıtlarını, “problem saptama” aşamasında vermemizde
yarar olan bazı soruları da kapsayan bir ön değerlendirme yapalım.
Aşağıdaki sorular üzerinde düşünelim;
Bu konuda, beni özellikle rahatsız eden ne?
Bu neden bir§ problem?
Ben bu probleme kendim, nasıl bir katkıda bulundum?
Diğer§ kişiler nasıl bir katkıda bulundular?
Problem daha büyümeden, yapabileceğim bir şey var mı?
Başa çıkabilmek için nasıl bir plan geliştirebilirim?
Olabilecek en kötü şey nedir?
Gerçekten o kadar kötü olabilir mi?
A. PROBLEMI SAPTAMA
Problemin ne olduğunu açıkça ortaya koyalım, belirginleştirelim. Problemi küçük
parçalara ayırmak işe yarayabilir.
Bunun için şu sorulara yanıt bulmaya çalışalım;
Bu durum§ neden bir problem oldu?
Bu, yalnızca benim açımdan mı problem, yoksa§ başkaları da bunu böyle mi
görüyor?
Benim bir katkım var mı?
Katkısı§ olabilecek başka şeyler ya da kişiler var mı?
Nasıl bir sonuç elde etmek istiyorum?
Problem ideal bir şekilde çözülebilse, neler olmasını isterdim?
Karşımdaki(leri) nin güvence vermesi, ideal çözüm mü?
Karşımdaki(leri) nin tavrındaki değişme benim stresimi hafifletecek tek şey mi?
B. SEÇENEKLERI GÖZDEN GEÇIRME
Çözüm için olabildiğince çok seçenek bulalım, komik ve saçma bile olsa tüm
seçenekleri önümüze serip, gözden geçirelim. Liste yapmak yararlı olabilir;
listenin içine sadece yapacaklarımızı değil, aklımıza gelen her şeyi yazalım.
Böylece yaratıcılığımızı, klişeleşmiş tepki örüntülerinden kurtarabiliriz.
Herkesin listesinde bulunması gereken ve değişmeyen iki seçenek; Stresli durum
ya da durumlardan kaçmak ya da yok saymak, asıl problemi bir yana bırakarak,
problemin yaşattığı duygular üzerinde yoğunlaşmak.
Bu iki seçeneğin hiçbirini seçmeyebiliriz. Ama, stresi kendi beklentilerimiz,
bakış açımız ya da tepkilerimizi değiştirerek azaltabileceğimizi veya stresin
kaynağından uzaklaşmayı seçebileceğimizi unutmayalım. Bunlar normal tepkiler!
C. BIR ÇÖZÜM YÖNTEMINI SEÇME
Listeyi inceleyip, birbiriyle uzlaşan çözümler aramaya ve seçeneklerin bazılarını
birleştirmeye çalışmak ve bir eylem planı çizmek yararlıdır.
D. EYLEME GEÇME
Planı uygulamadan önce, bunu nasıl yapacağımızı bilmek çok önemlidir. Isteğimize
ulaşmak için ne yapmamız gerektiğini, ne tür kaynaklara gereksinimimiz
olabileceğini, zaman sınırımızın ne olduğunu ve sorunumuzla ilgili olarak her
ne yapmaya karar vermişsek, bunları gerçekten yapabilmek için daha hangi
bilgileri istediğimizi belirleyerek, bunları planımızın içine yerleştirelim.
Bu aşamada kendimizi, güçlendirmek adına, biraz şımartmamızda ne sakınca
olabilir?! Planımızı uygulamak adına kendimizi cesaretlendirmemizin yararı
olabilir. Vazgeçmek ve yarım bırakmak yerine, stres düzeyimizin yükseldiğini
fark ettiğimizde, kendimize aşağıdakiler içinden uygun olan birini seçerek
söyleyebiliriz. Bunlar dışında, duruma özgü güçlendirici ve sakinleştirici yeni
cümleleri kendimiz üretebilir ve kullanabiliriz;
Hemen sonuca gitmek doğru değil. Eğer kaslarımı biraz gevşetebilirsem, kendimi
daha sakin hissedebileceğim. Çok rahatsızım ama bu, dünyanın sonu değil. Bunu
da atlatırım! Kızmak, işleri daha da berbat edebilir.
Elimden geldiğince sakin olmalıyım. Onun (onların) beni hiçe saymasına izin
vermeyeceğim. Ama kendimi de kaybetmeyeceğim.
E. SONUÇLARI DEĞERLENDIRME
Eylem planında, sonuçların değerlendirileceği zamanı belirlemek çok önemlidir.
Uygulamaya çalıştığımız çözüm yollarının, iyi işleyip işlemediğini kontrol
etmek iyi olur. O tarihe kadar sorun ortadan kalkmamış olabilir, asla da yok
olmayabilir. Ancak, sorun üzerinde çalışmaya başladığımızdan bu yana, yaşadığımız
sıkıntıda bir değişme olup olmadığına bakabiliriz. Aşağıdaki sorulara yanıt
arayarak, geldiğimiz noktayı değerlendirebiliriz;
Eskiye göre kıyaslandığında, bu sorun şu sıralarda§ zamanımızın, enerjimizin,
dikkatimizin ne kadarını alıyor?
Son zamanlarda§ durumumuzdan daha mı hoşnutuz?
Gerginliğimiz biraz olsun azaldı mı?§
Bu üç sorunun ikisine yanıtımız “evet” ise, yöntemimiz işliyor
demektir, devam edebiliriz. Yanıtlarımızın ikisi “hayır” ise;
listedeki seçeneklerimize yeniden göz atıp, hala elimizde varolanlardan
yenilerini deneyebiliriz. Ya da geriye dönüp, başa çıkmaya çalıştığımız stresin
ana kaynağını doğru belirleyip belirlemediğimize bakabiliriz.
3. Yöntemimiz iyi gidiyorsa, kendimizi ödüllendirmeyi hakettik!
Aşağıdakilerden uygun olanı ya da kendimiz için belirleyeceğimiz ödül
cümlelerini kendimize söylemekten çekinmeyelim;
Bu problemden bir şeyler öğrenebilir, bir dahaki sefere daha iyi sonuçlar
alabilirim.
Gerçekten çok öfkeliydim ama duygularımı kontrol altında tutmayı başardım.
Aferin bana!
