Günlük yaşamımızda hemen hemen hepimiz yalana başvururuz.
Ör; arkadaşımıza “bugün seninle olmayı canım istemiyor” yerine,
“işim var” deriz. Çünkü gerçeği söylersek onu inciteceğimizden korkarız.
Yalan herkesçe ayıplanan bir davranıştır. Genellikle kendi yalanımızı gerekli,
diğer insanların söylediği yalanı büyük yalan olarak görürüz.
Başkalarını bilerek aldatmak amacıyla söylenen yalanlar, gerçek yalanlardır.
Aslında çocukların yalanları, yetişkinlerin yalanlarının yanında masum kalır. Çünkü
onların yalanları aldatma amacı gütmez. Çocuk gerçeği iyi değerlendiremediği
için, gördüklerini çarpıtarak anlatır ve uydurur. Kimi ana-baba çocuğun olmamış
Şeyleri olmuş gibi anlatmasını yalan sayar. Bunları dinlemek ve olduğu gibi
kabul etmek yerine çocuğu suçlar. 3-5 yaş çocuğunun hayal dünyası çok geniş
olduğu için inanılmaz öyküler anlatırlar ve bu dönemde yalan ile yalan olmayanı
ayırt edemezler.
1- Hayali Yalanlar: Küçük çocuklar gerçeği iyi değerlendiremedikleri için
uydururlar. Yetişkinler bunları yalan olarak görür.
2-Taklit Yalanlar: Çocuklar ana-babayı örnek alır. Ana-babanın yalanına tanık
olan çocuk, yalan söylemeyi öğrenir. Ör; doktora gidiyoruz diye gezmeye giden
anne-baba çocuğun yalan söylemesine zemin hazırlar.
3-Sosyal Yalanlar: Bunlar en yaygın olan yalanlardır. Bir yere gideceğimiz
zaman, gitmek istemiyorsak, “hastayım ” deriz.
4-Savunma Yalanları: Çocuk kendini korumak için yalan söyler. Çocuk sık sık eleştiriliyorsa,
sert tepki gösteriliyorsa, mükemmelliğe zorlanıyorsa çocuk yalana başvurabilir.Çocuk
doğru söylediğinde “yalan söylüyorsun” diye suçlanan çocukta , bu
yalanların alışkanlık haline gelmesine neden olur.
5-Yüceltilmiş Yalanlar: Başkalarının hayranlığını kazanmak için söylenen
yalanlardır.
Bazende çocuklar bir özlemini dile getirmek için yalan söyler. Ör; babasız bir
çocuğun “babam var” demesi gibi. Normal yollardan takdir edilmeyen
çocuk, yalana başvuracaktır.”Annem öldü” diyen bir çocuk, kardeş doğumu
ile birlikte ilgisiz kaldığı için böyle söylemektedir.
NASIL ÖNLENIR?
1-Yetişkinler örnek olmalıdır. Eğer anne-baba başkalarına yalan söyleyecek
olursa, çocuğun dürüstlüğün önemini anlaması çok güç olacaktır. Çocuklar hangi
yaşta olursa olsun yaşına uygun bir dille doğruyu söylemek gerekir.
2-Aşırı tepki göstermemek gerekir. Yumuşak ve hoşgörülü olmalı ve cezadan kaçınmalıdır.
Aşırı tepki göstermek, çocuğun sizin öfkenizden korunmak için, yalan söylemeye
devam etmesine yol açar.
3-Çocuklardan başaramayacakları Şeyler beklememelidir.
4-Fazla baskıdan kaçınmalı ve koyduğumuz kurallarla çocuğun yaşamını fazla sınırlamamalıyız.
5-Çocuğu yetişkinler araç olarak kullanmamalıdır. Ör; anne ya da babanın çocuğa
yalan söyletmesi. Annenin “bu yaptığımızı baban duymasın” demesi.
6-Gizli polis gibi çocuğu sorgulamamalı: Ör; “Doğru söylersen ceza
vermeyeceğim” dedikten sonra, çocuk doğruyu
söyleyince”biliyordum” diyerek tepki vermek yada dayak, çocukta yalanı
pekiştirir.Çünkü çocuk doğruyu söyleyince olumsuzlukla karşılaşmaktadır.
7-Çocuğun diğer çocuklarla kıyaslanmaması gerekir.
8-Ana-baba-çocuk iletişiminin olumlu olması gerekir. Çocuk istek, sıkıntı, kaygı
ve endişelerini bizimle konuşabilmelidir. Çocuğu dinlemek ve çözüm yollarını
kendisinin bulmasına yardımcı olmak gerekir.
9-Yalan söylediği için çocuğu suçlamamak gerekir.”Yalancı” etiketi
yapıştırılmış olan bir çocuk, bu etiketin gereklerini yerine getirecektir,
çünkü yaptığı işin kendini yansıttığına inanır. Bu davranışı onaylamasak bile,
çocuğumuzun kişiliğini bu davranıştan ayrı tutmak gerekir. Salt kendisi olduğu
için onu sevdiğinizi çocuğunuzun anlamasına yardımcı olun.
10-Doğrudan emin olmak için kontrol edin. Çocuğa “ödevin bittimi”
diye sormak yerine “ödevini görmek istiyorum” deyin. Bu davranış hem
kontrol edileceği için ödevini düzgün yapmasını sağlar hem de sonucundan
çekindiği için yalan söylemez.
